facebook
POCYSTERSKI ZESPÓŁ KLASZTORNO-PAŁACOWY W RUDACH
OŚRODEK FORMACYJNO-EDUKACYJNY DIECEZJI GLIWICKIEJ
Polski
English
Deutsch
Française
český
       

O Zespole  >  Wirydarz - ogród

Kamienne winorośle

Pomijając takie cenne wartości jak wyżej wymieniony kamienny mnich, klasztor Eberbach jest bardzo skromnie wyposażony. Cystersi XII-tego wieku nie akceptowali w zasadzie zdobień w architekturze klasztornej. Postawa ta była zapewne odpowiedzią na okazałe rzeźby i obrazy zdobiące krużganki w francuskich klasztorach w Vezelay lub Moissac, które do dzisiaj można tam podziwiać.

Św. Bernard z Clairvaux w swoim słynnym kazaniu przeciwko zalewie klasztorów sztuką wizualną pisze:

„Wszędzie widać taką różnorodność dziwacznych form, że bardziej pociąga nas czytanie marmurów niż pisma świętego. Czas spędzamy podziwiając kolejne rzeźby zamiast medytować o przykazaniach boskich. O Panie, jeżeli już nie wstydzimy się tej dziecinady, czyż nie bolą nas przynajmniej wydatki na nie?”

Św. Bernard uważał zatem, że zarówno tworzenie, jak i oglądanie tego typu dzieł sztuki jest stratą czasu i pieniędzy. Cystersi winni szukać wiedzy w książkach, a nie oglądając obrazy. Proste, skromne krużganki z Eberbach czy z Rud zapewne bardziej odpowiadałyby wyobrażeniom Bernarda, bo nawet wspomniany wizerunek kamiennego mnicha powstał dopiero po jego śmierci w XIV w.

Możemy jednak zaobserwować, że już w ciągu XIII w. elementy zdobnicze nieprzerwanie zakradają się do surowej architektury klasztorów, zdobywając na nowo swoje dawne miejsca na konsolach, głowicach i zwornikach. W XII w. portale i głowice kolumn w kościołach i klasztorach cysterskich zdobione były najwyżej wzorami geometrycznymi lub stylizowanymi ornamentami roślinnymi. Począwszy od XIII w. realistyczne bujne motywy roślinne wzbogacały sztukę i architekturę klasztorów cysterskich.

Nowe trendy rzeźbiarskie w francuskiej sztuce sakralnej pod koniec XIII w. dotarły wkrótce również do niemieckich kościołów i klasztorów. Widocznie nie uwłaczały te nowe elementy zdobnicze powadze cysterskiej religijności. Tak więc, mnisi z Maulbronn zlecili przyozdobienie zworników i głowic kolumn w krużgankach kamiennymi winoroślami, różami i innymi roślinami, które wyglądały jak żywe. Wykute w kamieniu rośliny były jakby przedłużeniem zielonej murawy klasztornego ogrodu, a także kamiennym i wiecznie kwitnącym jej uzupełnieniem. Szczególnie w czasie ponurych, zimowych dni przypominały o wiośnie, lecie a nawet o raju.

Rzeźbiarze przedstawiali ponadto przede wszystkim rośliny, które miały duże znaczenie dla symboliki chrześcijańskiej. To bogactwo symboli zobrazowanych roślin było właśnie powodem zastosowania tego rodzaju motywów dekoracyjnych w klasztorze Cystersów w Maulbronn. W zachodnim jego skrzydle znajdziemy obok liści i owoców jaskra, dębu i bylicy również głowice ozdobione kamiennymi różami i winoroślami. Zza gęstwiny winorośli uśmiecha się do nas nieco skryty na głowicy kolumny, mały, rozpoznawalny po tonsurze, wesoły mnich, który siedząc na wywróconej koszce, trzyma w ręku olbrzymią kiść winogron. Wiemy, że wino odgrywało zarówno w gospodarstwie klasztoru jak i w życiu powszednim Cystersów ważna rolę. Wino należy ponadto do najważniejszych symboli chrześcijańskiej alegorii, jako krew Chrystusa, który ofiarował się na krzyżu, ale również jako symbol nadzieji na zbawienie. Dlatego też rzeźby i obrazy przedstawiające winorośle, liście i winogrona są znaczącą częścią składową sztuki średniowiecznej i mają też swoje uzasadnienie bytu w nieco krytycznie nastawionych klasztorach cysterskich. Nie w każdym jednak przypadku powołanie się na alegorię eucharystii ma tu swoje uzasadnienie.  Rzeźbiarz osadził nagiego zakonnika w bujnym lesie winorośli z ogromnymi kiściami owoców, w krainie zdającą się mlekiem i miodem płynąć. Patrząc na ten relief doznaje się wrażenia rozrzutności i dostatku, uciechy i rozkoszy. Takiej obfitości owoców, wina i miodu nie oczekuje się w ścisłej klausurze klasztoru cysterskiego. Być może jednak rzeźby na kolumnie odnoszą się do pokarmu duchowego i oczekiwania niebieskiego raju? Albo są one dowcipną aluzją do surowego życia codziennego braci zakonnych? Nie znając jednak autora płaskorzeźby ani żadnych zapisków Cystersów na ten temat, nie możemy niestety odpowiedzieć na to pytanie.

Poważną przestrogą jest natomiast rzeźba na zworniku sklepienia w kapitularzu w Maulbronn. Przedstawia ona anioła pośród winorośli, który na swym rogu oznajmia nadejście Sądu Ostatecznego.

W ewangelii św. Jana (15, 5-6) Jezus mówi:

„Ja jestem krzewem winnym, wy - latoroślami. Kto trwa we Mnie, a Ja w nim, ten przynosi owoc obfity, ponieważ beze Mnie nic nie możecie uczynić. Ten, kto we Mnie nie trwa, zostanie wyrzucony jak winna latorośl i uschnie. I zbiera się ją, i wrzuca do ognia, i płonie.”

Postać anioła wśród winorośli napomina zakonników w kapitularzu, żeby prowadzili owocne życie naśladując Jezusa, by w dniu sądu ostatecznego nie narazić się na ogień piekielny.

W cysterskiej sztuce średniowiecza motyw winorośli spotykany jest wszędzie: w architekturze, rzeźbie, malarstwie witrażowym. Wyjątkowe w tym kontekście są witraże z kościoła klasztoru Cystersów w Altenburgu, znajdujące się obecnie w Heskim Muzeum Państwowym w Darmstadt. Powstałe ok. 1270 roku przedstawiają one w realistyczny sposób krzew winny pełen liści i owoców w charakterystycznej dla Cystersów szarej tonacji.

Powrót

Aktualności

31.07.2017 | Metropolitalny obchód ...
Dnia 15 sierpnia 2017 r. w Sanktuarium Matki Boskiej Pokornej w Rudach odbędzie się odpust metropolitaln...
czytaj dalej  strzalka
10.07.2017 | Wystawa pt. HORTUS CON...
Serdecznie zapraszamy do zobaczenia nowej wystawy w Galerii Sztuki w Starym Opactwie. Tym razem z...
czytaj dalej  strzalka

Kalendarium

30.04.2015 | Otwarcie Wirydarza
WIęcej o Nocy w Starym Opactwie...
czytaj dalej  strzalka
01.01.2016 | Kalendarium wydarzeń 2016
KALENDARIUM WYBRANYCH WYDARZEŃ  W 2016   01.01        M...
czytaj dalej  strzalka

Księga gości

Pielgrzymi Stowarzysze... napisał(a): Jesteśmy zachwyceni prostotą i pięknem panującym w całym Opactwie. Bardzo dziękujemy ks. Janowi za ciekawe opo...
czytaj dalej  strzalka
Ludwik napisał(a): W ciągu roku jestem w Rudach co najmniej pięć razy za każdym razem to miejsce mnie zachwyca . Przyjeżdżam tu na ...
czytaj dalej  strzalka

Linki

Produkty

Naturalna woda mineralna Rudzka Kroplą pijąc ją wspomagasz odbudowę Pocysterskiego Zespołu Klasztorno-Pałacowego w Rudach czytaj dalej  strzalka