facebook
POCYSTERSKI ZESPÓŁ KLASZTORNO-PAŁACOWY W RUDACH
OŚRODEK FORMACYJNO-EDUKACYJNY DIECEZJI GLIWICKIEJ
Polski
English
Deutsch
Française
český
       

O Zespole  >  Historia

II. Historia cystersów na tle dziejów monastycyzmu

Początki życia mniszego wiążą się z prześladowaniami chrześcijan w Afryce Północnej. Nie wszyscy wyznawcy Chrystusa, uchodzący przed władzami rzymskimi na pustynię, powrócili po ustaniu represji. Niektórzy wybrali pustelnicze życie, postrzegając w nim właściwą drogą do zbawienia. Gdy chrześcijaństwo było już religią publiczną, były rzymski żołnierz Pachomiusz, powołał do życia w Egipcie pierwszą mniszą wspólnotę. Jej członkowie, żyjący w izolacji od świata, poddani byli dyscyplinie, na której straży stał zwierzchnik grupy – opat. Ideę tę podjął w VI wieku św. Benedykt z Nursji, twórca reguły zakonnej, która zyskać miała wielką popularność w świecie zachodnim. Głoszona przez niego zasada „Ora et labora” (módl się i pracuj) określała ramy funkcjonowania zgromadzenia, którego członkowie zobowiązani byli łączyć udział w liturgii i modlitwie z pracą fizyczną. Wczesne średniowiecze przyniosło wspaniały rozkwit zakonu benedyktynów, których klasztory stały się administracyjnymi ośrodkami rozległych latyfundiów. Gospodarcza i polityczna siła opactw w coraz większym stopniu kolidowała z rygorami mniszego życia. Ich postępujące rozluźnienie powodowało narastające niezadowolenie wśród zakonników przywiązanych do ideału ascezy. W roku 1098 benedyktyński mnich Robert z klasztoru Molesmes w Burgundii wraz z grupą towarzyszy opuścił macierzyste opactwo, by osiąść w odludnym miejscu zwanym Cistertium lub Citeaux. Założony tam klasztor, choć w intencji Roberta był ośrodkiem reformy zakonu benedyktyńskiego, dał nazwę nowemu zgromadzeniu, które ukonstytuowało się w kolejnych latach. Citeaux otrzymało prawo do zakładania filii, a w 1119 roku papież Kalikst II bullą Ad hoc in Apostolicae Sedis zatwierdził konstytucję zgromadzenia – Carta Caritatis. Jej autorem był trzeci z kolei opat Citeaux, Stefan Harding. Za jego rządów powstały kolejne klasztory realizujące cysterski model mniszego życia: w roku 1113 La Ferté, w 1114  Pontigny, w 1115 Clairvaux i Morimond, a w 1120 Tarte – najstarszy klasztor żeński zgromadzenia. Pierwsze opactwa założone w Burgundii stały się matkami gałęzi zakonu, rozwijającego się na zasadzie filiacji. Okrzepłe klasztory zakładały swoje filie, sprawując nad nimi nadzór, równocześnie pozostając w zależności od własnego klasztoru macierzystego. Co roku opaci wszystkich opactw zobowiązani byli spotykać się w Citeaux na posiedzeniu kapituły generalnej, stanowiącej najwyższą władzę zgromadzenia. Wymóg ten egzekwowano mnie surowo w odniesieniu do klasztorów położonych daleko od burgundzkiej macierzy. Dynamika rozwoju nowego zgromadzenia w pierwszej połowie XII wieku wskazuje, że odpowiedział on na aktualne oczekiwania i potrzeby reformy zakonnego życia. Powrót do ideałów ascezy zapewnił cystersom społeczny autorytet, silniej scentralizowana niż w przypadku benedyktynów struktura, czyniła z nich użyteczny instrument kościelnej reformy. Jednocześnie cysterskie opactwa podobnie jak benedyktyńskie zachowywały prawo egzempcji, a więc wyłączone były spod jurysdykcji miejscowego biskupa.

Czas największego rozkwitu zgromadzenia wiąże się z latami działalności św. Bernarda z Clairvaux. Poza przewodzeniem jednemu z najstarszych opactw nie pełnił on żadnej eksponowanej funkcji. Mimo to należał do największych autorytetów współczesnego Kościoła, nękanego wewnętrznymi sporami i zmagającego się ze schizmą. Zasłynął jako wpływowy teolog i płomienny mówca, obdarzony niepoślednim darem przekonywania. Wykorzystał go m.in. do promowania idei drugiej wyprawy krzyżowej, zakończonej porażką zachodniego rycerstwa. To także dzięki pozycji Bernarda cystersi stali się najbardziej ekspansywnym zakonem XII w., docierając do krańców chrześcijańskiego świata – do Irlandii, Skandynawii, Ziemi Świętej, a także do Europy Środkowej. Zwłaszcza na obszarach peryferyjnych szarzy mnisi postrzegani byli jako pionierzy, upowszechniający gospodarcze innowacje – nowe metody uprawy i hodowli.

W XIII w. zakon stopniowo tracił swój impet. Wiązało się to z wielkimi przemianami cywilizacyjnymi i konkurencją ze strony nowych instytucji kościoła katolickiego, lepiej dostosowanych do zmieniającej się sytuacji. W stuleciu tym znacząco wzrosła rola miast. Nowe zgromadzenia – zakony żebrzące jak franciszkanie i dominikanie – ulokowały się w obrębie ich murów, rozwijając działalność w środowiskach miejskich. Dawne zakony kontemplacyjne, zakładające pewną izolację od świeckich, wśród nich cystersi, straciły w efekcie na znaczeniu. W późnym średniowieczu zakładanie nowych klasztorów cysterskich należało do wyjątków.

Poważny kryzys przeżyło zgromadzenie w dobie sporów wyznaniowych. Na terytoriach, które przyjęły reformację, wiele opactw zostało zsekularyzowanych. Spowodowało to zerwanie dawnych więzi filiacyjnych i załamanie pierwotnej struktury zakonu, z której wypadły niektóre ogniwa. Pojawiła się zatem konieczność reorganizacji – klasztory zaczęto łączyć w prowincje, działające na określonym obszarze. Kolejny cios zgromadzeniu zadała Rewolucja Francuska, która przyniosła sekularyzację macierzystego klasztoru Cîteaux, w którym dotąd, pod przewodnictwem miejscowego opata, obradowała Kapituła Generalna. Zrodziło to konieczność wprowadzenia wybieralności opata generalnego, rezydującego w Rzymie.

Dziś do zakonu należy około półtora tysiąca mnichów oraz około dziewięciuset mniszek. Odrębne zgromadzenie stanowią trapiści, żyjący według obostrzonej reguły, wywodzący się z cysterskiego klasztoru La Trappe, zreformowanego w duchu ścisłej obserwancji w XVII w.

Aktualności

13.04.2017 | Wielkanoc A.D. 2017
Radość Świąt Wielkanocnych jest inna od radości Bożego Narodzenia. Radość Bożego Narodzenia zap...
czytaj dalej  strzalka
03.04.2017 | Colloquium Rudense 08 ...
Program wykładów 10.00 – 11.30 prof. Bogdan Dembiński, Jan Duns Szkot. Indywidualizm, woluntaryzm...
czytaj dalej  strzalka

Kalendarium

30.04.2015 | Otwarcie Wirydarza
WIęcej o Nocy w Starym Opactwie...
czytaj dalej  strzalka
01.01.2016 | Kalendarium wydarzeń 2016
KALENDARIUM WYBRANYCH WYDARZEŃ  W 2016   01.01        M...
czytaj dalej  strzalka

Księga gości

Pielgrzymi Stowarzysze... napisał(a): Jesteśmy zachwyceni prostotą i pięknem panującym w całym Opactwie. Bardzo dziękujemy ks. Janowi za ciekawe opo...
czytaj dalej  strzalka
Ludwik napisał(a): W ciągu roku jestem w Rudach co najmniej pięć razy za każdym razem to miejsce mnie zachwyca . Przyjeżdżam tu na ...
czytaj dalej  strzalka

Linki

Produkty

Naturalna woda mineralna Rudzka Kroplą pijąc ją wspomagasz odbudowę Pocysterskiego Zespołu Klasztorno-Pałacowego w Rudach czytaj dalej  strzalka