facebook
POCYSTERSKI ZESPÓŁ KLASZTORNO-PAŁACOWY W RUDACH
OŚRODEK FORMACYJNO-EDUKACYJNY DIECEZJI GLIWICKIEJ
Polski
English
Deutsch
Française
český
       

O Zespole  >  Kościół klasztorny

Architektura kościoła klasztornego

Zgodnie z ustaleniami archeologów kościół klasztorny w Rudach wzniesiono około 1300 roku. Jako budulca użyto cegły, uzupełnionej w partiach konstrukcyjnych piaskowcem. Świątynia należała do największych na Górnym Śląsku. Orientowaną – a więc zwróconą częścią ołtarzową na wschód – budowlę założono na planie krzyża łacińskiego. Jej korpus tworzą trzy nawy w układzie bazylikowym – nawa główna jest wyższa i posiada bezpośrednie oświetlenie. Ramiona transeptu występują poza mury naw bocznych. Prezbiterium założono na rzucie kwadratu, podobnie jak przylegające doń mniejsze kaplice. Układ ten, oparty na stosowaniu kątów prostych, charakteryzujący się surowością, nazywany bywa schematem św. Bernarda. Najbardziej znany z cystersów osobiście propagował to rozwiązanie, uznając je za odpowiadające ascetycznej duchowości zgromadzenia. W czasach budowy rudzkiej świątyni nie cieszyło się już ono popularnością. Mnisi chcieli prawdopodobnie nawiązać do architektury kościoła swego macierzystego opactwa w Jędrzejowie, gdzie podobny schemat pojawił się sto kilkadziesiąt lat wcześniej.

Wnętrze rudzkiej świątyni nakryto sklepieniami krzyżowo-żebrowymi. Dopływ światła zapewniają niewielkie, ostrołukowe okna. Jedynie we wschodniej ścianie prezbiterium przebito otwór okienny znacznie większych rozmiarów, wypełniony maswerkiem – czyli wykonanym z kamienia lub cegły elementem architektonicznej dekoracji, składającym się z motywów geometrycznych.

Pierwotnie kościół klasztorny, zgodnie z zasadami przyjętymi w zakonie cystersów, był bezwieżowy. Główny akcent fasady, ukrytej dziś za dobudowanymi w baroku elementami, stanowił portal, obecnie dostępny przez kruchtę. Pozbawiony jest on figuralnej dekoracji, w średniowieczu uznawanej przez zgromadzenie za zbędną, a jego estetyczny efekt opiera się na odpowiednio dobranych proporcjach. Uskokowe ościeża zdobione są kolumienkami, a całość zwieńczono ostrołukowo. Tympanon ożywia charakterystyczny, trójlistny wykrój. Nad portalem, w górnej partii średniowiecznej fasady, znajdowała się niegdyś rozeta.

W pierwotnej architekturze rudzkiej bazyliki obecnych jest szereg elementów kojarzonych z gotykiem. Proporcje budowli wiążą ją jednak z tradycją romańską. Kościół klasztorny postrzegać wypada zatem jako przykład stylu przejściowego, łączącego cechy obu epok. Warto zauważyć, że we Francji pierwsze dzieła gotyckiej architektury powstały przed połową XII w., a w pełni rozwinięte gotyckie formy pojawiły się na Górnym Śląsku choćby w nieco wcześniejszej od rudzkiej świątyni zamkowej kaplicy św. Tomasza Kantuaryjskiego w Raciborzu.

Średniowieczna świątynia poddana została przekształceniom w XVII i XVIII w. Elewacje transeptu i prezbiterium zwieńczono nowymi szczytami z bocznymi wolutami. Do pierwotnej fasady  w 1685 r. dobudowano kruchtę z portalem, mieszczącym w zwieńczeniu figurę Marii z Dzieciątkiem, a nad nią w 1725 r. wzniesiono nową strukturę, całkowicie przesłaniającą elewację starszą o ponad cztery stulecia. Zaistniała wówczas konieczność pogrubienia ścian kruchty i jej bocznych aneksów, nad którymi miała piętrzyć się masywna konstrukcja. Wcześniejszy o czterdzieści lat portal, który zdecydowano się zachować, znalazł się w związku z tym w płytkiej arkadowej niszy.

Nowa barokowa fasada składa się z dwóch elementów: parawanowej ściany o dwóch kondygnacjach nierównej szerokości oraz częściowo ukrytej za nią wieży. Łączy w ten sposób dwie tradycje. Ściana nawiązuje do bezwieżowej elewacji jezuickiego kościoła Il Gesú w Rzymie, stanowiącej pierwowzór setek podobnych rozwiązań w całej katolickiej Europie. Wieża natomiast stanowi charakterystyczny i najbardziej rozpoznawalny atrybut budowli kościelnej w krajach położonych na północ od Alp.

Współczesne fasadzie są dwie figury umieszczone nad jej pierwszą kondygnacją. Po lewej ukazano Archanioła Michała, po prawej św. Floriana. Twórcą rzeźb jest Johann Melchior Österreich – autor kolumny maryjnej w Raciborzu, pracujący w tym mieście od roku 1725. Österreich był w swoim czasie jednym z najwybitniejszych barokowych rzeźbiarzy działających na Górnym Śląsku. Jego wczesne dzieła, do których należą figury w fasadzie rudzkiej świątyni, cechuje masywny kanon proporcji i bogate drapowanie szat. Artysta nawiązywał do rzymskiej rzeźby dojrzałego baroku kręgu Gianlorenzo Berniniego i jego naśladowców. Dla opactwa w Rudach zrealizował szereg prac w kamieniu i drewnie.

Fasada kościoła klasztornego poddana została drobnym zmianom w czasie wielkiej modernizacji wystroju świątyni, realizowanej w latach 1785-1790 przez warsztat morawskiego dekoratora Johanna Schuberta. Dodano wówczas szereg motywów ornamentalnych, a przede wszystkim umieszczoną na belkowaniu nad dolną kondygnacją tarczę herbową z wizerunkiem ukoronowanego orła na tle gronostajowej draperii. Na pierwsi ptaka widnieje wielka litera W. Chodzi o znak górnośląskiej linii Piastów i fundatora opactwa – Władysława, którego inicjału użyto w herbie.

Ingerencje w średniowieczną tkankę architektoniczną kościoła podejmowane w dobie baroku miały ograniczony zakres. Podobnie jak w przypadku pozostałych klasztorów cysterskich na Śląsku, z wyjątkiem Krzeszowa, zachowano pierwotny obiekt, poddając go jedynie powierzchownej barokizacji. Tym samym świątynia pozostawała świadectwem wielowiekowego trwania i starodawności zakonu, co nie było bez znaczenia w obliczu rywalizacji z nowymi instytucjami kościoła katolickiego, powstałymi już w dobie nowożytnej. Nie oznacza to, że w architektonicznych przemianach nie znalazła wyrazu nowa formuła funkcjonowania opactw cysterskich w dobie wyznaniowych sporów. Wieżowa fasada, którą wzniesiono odstępując od wcześniejszych zasad, stanowiła manifestację obecności zakonu w społeczeństwie Górnego Śląska, w swej ostentacji odległą od dawnego, kontemplacyjnego wycofania.

Aktualności

15.09.2017 | Colloquium Rudense 201...
Colloquium Rudense Jerozolima - Ateny - Rzym W ramach Colloquium Rudense pod patronatem Wydziału...
czytaj dalej  strzalka
31.07.2017 | Metropolitalny obchód ...
Dnia 15 sierpnia 2017 r. w Sanktuarium Matki Boskiej Pokornej w Rudach odbędzie się odpust metropolitaln...
czytaj dalej  strzalka

Kalendarium

30.04.2015 | Otwarcie Wirydarza
WIęcej o Nocy w Starym Opactwie...
czytaj dalej  strzalka
01.01.2016 | Kalendarium wydarzeń 2016
KALENDARIUM WYBRANYCH WYDARZEŃ  W 2016   01.01        M...
czytaj dalej  strzalka

Księga gości

Pielgrzymi Stowarzysze... napisał(a): Jesteśmy zachwyceni prostotą i pięknem panującym w całym Opactwie. Bardzo dziękujemy ks. Janowi za ciekawe opo...
czytaj dalej  strzalka
Ludwik napisał(a): W ciągu roku jestem w Rudach co najmniej pięć razy za każdym razem to miejsce mnie zachwyca . Przyjeżdżam tu na ...
czytaj dalej  strzalka

Linki

Produkty

Naturalna woda mineralna Rudzka Kroplą pijąc ją wspomagasz odbudowę Pocysterskiego Zespołu Klasztorno-Pałacowego w Rudach czytaj dalej  strzalka